De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

 

vensters

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aap Noot Mies in Apeldoorn, boek vol verhalen uit de geschiedenis van het openbaar lager onderwijs in Apeldoorn

De liberale volksvertegenwoordigers, machtig in de nationale politiek van de tweede helft van de negentiende eeuw, probeerden in 1878 met hun nieuwe onderwijswet het christelijke karakter van de staatsscholen terug te dringen. Deze staatsscholen waren aan het begin van de negentiende eeuw opgericht door de overheid. Ze besteedden nauwelijks aandacht aan geloofszaken, ook al richtten ze zich op de ontwikkeling van alle maatschappelijke en christelijke deugden. Orthodox christelijk onderwijs of katholiek onderwijs was onmogelijk. De nieuwe wet verordonneerde dat de ‘openbare’ scholen dertig procent overheidssubsidie kregen, de ‘bijzondere’ christelijke scholen ontvingen geen cent. Teleurgestelde kwade protestanten en katholieken verzamelden in heel het land bijna een half miljoen handtekeningen van medestanders, die op die zaterdag aan koning Willem III werden overhandigd tijdens een korte bijeenkomst in de Audiëntiezaal van Paleis Het Loo. De wens van de vele ontevredenen was dat koning Willem III de nieuwe wet niet tekende. Maar veertien dagen later zette de koning zijn handtekening. Hij kon weinig anders, want de Tweede en de Eerste Kamer hadden al ingestemd met de nieuwe schoolwet.
    Op deze zonnige zomerdag op de Veluwe bereikte de schoolstrijd in Nederland een hoogtepunt, Het gebeuren in het paleis betekende ook het begin van de verzuiling in het onderwijs en in de Nederlandse politiek. De liberalen vormden in die jaren
een oppermachtig blok in de Nederlandse politiek, aangevoerd door Johan Rudolf Thorbecke. Abraham Kuyper, leider van de antirevolutionaire beweging, opsteller van het volkspetitionnement, maar niet welkom op Paleis Het Loo omdat Willem III de politicus niet kon uitstaan, startte in 1879  de Anti-Revolutionaire Partij, de christelijke zuil en de eerste politieke partij in ons land. In 1882 richtte de Friese uitgetreden dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis de Sociaal-Democratische Bond op, die de thuisbasis werd voor de derde, de rode zuil. En Herman Schaepman ontwierp aan het einde van de negentiende eeuw een politiek programma voor katholiek Nederland, zuil nummer 4. Zo kende Nederland ineens vier politieke blokken, zuilen, die zich volgens de in Apeldoorn geboren internationaal befaamde politicoloog Arend Lijphart niet alleen manifesteerden ‘in alle onderdelen van het georganiseerde leven, maar bovenal in het onderwijs’. De schoolstrijd in verzuild Nederland loopt als een rode draad door dit boek.
    In het lokale lagere onderwijs van vóór 1985 en het lokale basisonderwijs van na dat jaar spelen gemeentebestuurders, bestuurders van schoolverenigingen, de onderwijzers en hun leerlingen een hoofdrol. Op dat nationale toneel ontmoeten we ook beroemde Nederlanders, koningen en koninginnen, staatslieden, architecten van naam die niet alleen kerken maar ook scholen bouwden, pedagogen en politicologen, predikanten en pastoors die de schoolstrijd levendig hielden. Hun namen? Een keuze: de Franse koning Lodewijk Napoleon, de koningen Willem I, Willem II en Willem III, koningin Anna Pavlova, Abraham Kuyper, Willem Groen van Prinsterer, Ietje Kooistra, Rommert Casimir, zeeheld Jan Hendrik van Kinsbergen, dominee Heldring, Adriaan van Voorthuijsen, over de mannen en vrouwen die het onderwijs in Apeldoorn kleur en inhoud gaven, en natuurlijk over Mies, Wim, Zus, Teun, Gijs en Kees van het Aap Noot Mies-leesplankje.
    De verhalen in dit boek over de geschiedenis van het openbaar lager onderwijs in Apeldoorn gaan niet alleen over scholen in het dorp en de buurschappen, maar ook over het onbetekenende heidedorpje, ingebed in groen, stilte en rust, dat ontwaakt, en gestuurd door schier tomeloze ambities van burgemeesters en wethouders uitgroeit  tot een welvarende plattelandsgemeente met aanzien en allure, een dorp dat de pensions en de pensioenen inruilde voor nijverheid, industrie en dienstverlening, de snelst groeiende gemeente van Nederland. Uiteraard betekende dit meegaan in de vaart der volkeren, dat het onderwijs in die zelfbewuste, van eigen kracht overtuigde gemeente meevoer op de golven van het alsmaar groter worden. Toen de dorpskom vol was, met huizen, winkels, scholen en fabriekjes, zocht Apeldoorn de ruimte, in bestaande uitstulpingen waar ruimte was voor woningen, veel woningen, in het koninklijk groen van Kerschoten, waar de groenste wijk van Apeldoorn werd gebouwd. Daarna volgde de waaghalzerij van de sprong over het Apeldoorns Kanaal dat ooit een zegen was voor de welvaart van het dorp, maar toen een schier onneembare barrière vormde. En zo repte het heidedorpje zich in iets meer dan een eeuw naar de stad van nu, met ruim 157.000 inwoners nummer twaalf van het land, een unieke stad, want wie heeft rondom zoveel dorpen? 
    Het openbaar lager onderwijs in Apeldoorn is opgegroeid in een klimaat waarin ook het bijzonder onderwijs, het voortgezet en middelbaar onderwijs rijpten. Want waar openbare scholen zijn, willen andersdenkenden ook hun eigen scholen, gereformeerde, hervormde en katholieke scholen. Die schoolstrijd was soms grimmig in Apeldoorn, een groot dorp aan de rand van Bible Belt, waar ongekend veel geloofsrichtingen hun soms hun kleine, maar krachtige aanhang vinden.
    Al die elementen geven dit boek vol verhalen over de geschiedenis van vooral het lager onderwijs in Apeldoorn fleur en kleur. Tussen de dorpsschooltjes in een aanbouw van de kerk, waar de schoolmeester de kinderen vooral leerde zingen voor het kerkkoor, en de riante hedendaagse schoolverblijven liggen de jaren waarin het heidedorp een stad werd, uitwaaierend over de landelijke omgeving, waar de dorpsschooltjes floreerden en soms ten onder gingen, opgeslokt door modernere scholen, of de grondhonger voor stadsuitbreidingen moesten stillen. Daarover gaat dit boek, over de bonte historie van scholen voor de jongste jeugd in Apeldoorn. En over mannen en vrouwen die deze geschiedenis inkleurden, met hun ideeën, plannen, gedachten, wensen.

Inhoud van het boek


INLEIDING

1. BEGIN LAGER ONDERWIJS IN APELDOORN
Rijkeluisschooltje aan Mariastraat, School No. 12 voor arme kinderen

2. ARMENSCHOOL & VAN KINSBERGEN-ULO
Een zeeheld, mingegoeden, geldaristocraten en een prinses

3. BAKHUIS IN UDDEL, KAMER IN UGCHELEN
Hartroerend psalmgezang op christelijk schooltje

4. BEEKBERGEN, OOSTERHUIZEN, KLARENBEEK
Het plein voor de kinderen om te spelen wordt een weide

5. HOOG SOEREN, HOENDERLOO, LOENEN
Lessen van ‘wieze vrouwe’ voor turf en een vetkaars

6. DE KONINGSSCHOOL & DE SCHOOL VAN WILLEM III
School met ouderwetse geweren, maar geen bosbouwers op HBS

7. PALEIS HET LOO BRANDHAARD VAN SCHOOLSTRIJD
Opvoeding tot alle christelijke en maatschappelijke deugden

8. BIJZONDERE SCHOLEN IN APELDOORN & LIEREN
Een christelijke school waar Woord van God gezag heeft

9. RIJKSKWEEK MEISJES & PARKENSCHOOL
Meisjes werden huissloofjes, jongens mochten hollen en vliegen

10. ASSELSESTRAAT, HEUVELLAAN & SOERENSCHEWEG
Leerplichtwet van 1901 was sterke motor voor scholenbouw

11. MOLENSTRAAT & EENDRACHTSTRAAT
School No. 20 voor architect vingeroefening voor Gymnasium

12. SCHOLEN IN DORP & TWEE BUURSCHAPPEN
Christelijke MULO voor kinderen van kapitaalkrachtige stedelijke elite

13. WORMEN, FINSE SCHOOL & EENDRACHT
Dames met lange rokken en heren met hoge hoed

14. NIEUWE VERHOUDING OPENBAAR-BIJZONDER
Verzuiling van Nederland vooral in het onderwijs

15. WERELDOORLOG, BRINKLAAN & METAALBUURT
‘Hoe slecht onderlegd verlaten die kinderen de school’

16. DE UNIEKE TUINSTAD BERG EN BOSCH
De droom van twee kleuterscholen, zeven lagere scholen en een HBS

17. UYTTEWAALDORPJE IN APELDOORN-ZUID
Katholiek onderwijsbolwerk aan rand van Bible Belt

18. HET BUITENGEWOON ONDERWIJS
‘Geestelijke verstootelingen die arm zijn buiten hun schuld’

19. SCHOLEN & TWEEDE WERELDOORLOG
Ministeries, soldaten en gewonden in klaslokalen en koninklijke kazernes

20. ‘ACHTER DE JACHTLAAN’, IN ORDEN
Katholieke kerk tussen drie scholen, één voor elke overtuiging

21. KERSCHOTEN OP KONINKLIJKE GRONDEN
Geen nieuwe school tussen oude bomen op goede tuinbouwgrond

22. ZEVENHUIZEN & ZUIDBROEK
Een stad op het zand, met wederhelft in rivierengebied

23. DE MATEN, OSSEVELD & WOUDHUIS
Schuiven met schoollokalen in kinderrijke nieuwe wijk

24. ZORGEN OM TERUGLOOP LEERLINGEN
‘Je schrikt je wild als je ziet hoeveel scholen er leeg komen’

25. VAN GEMEENTE NAAR LEERPLEIN055
Boeiende toekomst vol vernieuwing


 

 

 





deValkenberg.nl