De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

sociëteit

Het plan van de Amsterdamse architect J.H. Schmitz was te pronkerig


Illustratie: Archief Vereniging Sociëteit Apeldoorn

 

7. Kansloos ontwerp voor giga-gebouw
Het lage, witgeschilderde gebouw van de Sociëteit Apeldoorn aan de Kerklaan valt wat uit de toon tussen de omliggende monumentale bebouwing. Hier imponeert vooral de uit 1904 daterende Koningin Wilhelminaschool, vroeger de christelijke MULO, met daarnaast de villa voor het hoofd van de school. Maar het had weinig gescheeld of er zou een gebouw hebben gestaan dat alle villa’s en openbare gebouwen in het dorp in de schaduw had gezet.

In 1863 had, aldus een ingezonden brief in de Apeldoornsche Courant, de vereniging Doelen van Koning Willem III het plan ‘een eigen locaal te bouwen voor dat tevens geschikt zoude zijn voor andere bijeenkomsten tot nut en genoegen’. De leden kwamen toen samen in het verwaarloosde logement De Arend. De briefschrijver repte over ‘het onbehagelijk uiterlijk en innerlijk van het gebouw’ en over ‘den vervallen toestand van billard als ander meubilair. Ook was De Arend veel te klein voor ‘aangename bijeenkomsten’ voor de leden ‘met hunne dames’. De weduwe Van Lunteren, de exploitante van De Arend, bouwde een nieuw etablissement, daar waar nu de bioscoop Tivoli is. Het werd op 1 juli 1868 geopend. De Sociëteit kwam hier voortaan bijeen.
Maar het idee van een eigen thuis bleef leven. In de jaren zeventig opperde mr J.A. van Hasselt, burgemeester van Apeldoorn en ook voorzitter van de Sociëteit Doelen van Koning Willem III, het idee van een eigen onderkomen voor de sociëteit. De vereniging kocht voor 3.300 gulden een bouwterrein. Er werd een competitie uitgeschreven onder architecten, die liefst 62 ontwerpen opleverde, uit het gehele land.

Eén van de inzenders was architect J.H. Schmitz uit Amsterdam. Later zou blijken dat hij bekender werd als mede-oprichter van de Nederlandse Sint Jozef Gezellen Vereniging, voor katholieke jonge arbeiders, dan als bouwmeester van spraakmakende scheppingen. De jury moet haar ogen hebben uitgekeken: een immens gebouw van drie verdiepingen, met in de voorgevel op de begane grond zes Romaanse rondbogen, bekroond met een ranke, bijna veertig meter hoge toren, temidden van twee iets lagere koepels, een mix van neoklassieke stijlen. Schmitz’ rijke fantasie leek op hol geslagen . Zijn plan was te pronkerig en vermoedelijk ook te duur. Ook zal voorzitter Van Hasselt zich als burgemeester ook hebben gerealiseerd, dat het eenvoudige Raadhuis en de nieuwe villa’s rondom het Oranjepark in het niet zouden vallen bij deze naar wanstaltigheid neigende creatie.

Twee Arnhemse architecten wonnen en kregen een premie van 250 gulden, zoals secretaris De Bruijn de lezers van de Apeldoornsche Courant op 19 maart 1878 liet weten. G.J. van Gendt en C.M.G. Nieraad – in Arnhem later bekend geworden door hun woningen in het Spijkerkwartier – hadden een ‘zeer karakteristiek voorbeeld van een groot neoclassicistisch gebouw uit de jaren zeventig van de 19de eeuw, met een zeldzame hoofdvorm en een opmerkelijke detaillering’, stond in het ambtelijke advies van oktober 1991 om de Sociëteit de status van gemeentelijk monument te verlenen. In het kader van de Open Monumenten Dagen is het gebouw op zondag 12 september voor iedereen te bezichtigen.





deValkenberg.nl