De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

raadhuis

Albert Liese maakte het mooiste ontwerp voor het Raadhuis van 1843


Illustratie: Coda

 

5. Raadhuis ‘waardevol sieraad’ voor Apeldoorn

In elk dorp in Nederland staat sinds mensenheugenis de kerk in het midden, maar sinds de jaren veertig van de negentiende eeuw niet in het heidedorp Apeldoorn. Het is de schuld van koning Willem I. De hervormde Mariakerk in het hart van het dorp was oud en bouwvallig en na een verwoestende herfststorm van 1836 onherstelbaar beschadigd. Willem I wilde wel een nieuwe kerk betalen, maar die moest dan halverwege de dorpskom komen, aan de Loolaan, dichterbij Paleis Het Loo. De koning en het hof hadden dan minder tijd nodig voor de kerkgang. In 1842 werd de nieuwe kerk geopend. De architect was H. Springer uit Amsterdam. Kenmerkend waren – overeenkomstig de populaire bouwstijl van die tijd – de vier witte Griekse zuilen, met daarboven een fronton.

Op de plaats van de afgebroken Mariakerk was nu ruimte voor het eerste Raadhuis. Zo bepaalde Willem I de toekomst van de Apeldoorn binnenstad: geen kerk in het midden. Het kwam de gemeente overigens wel goed uit dat de Mariakerk verdween. Burgemeester C.H. (Herman) baron van Rhemen van Rhemenshuizen vond het geen pas geven dat de raad van een gemeente met zo’n 8.500 inwoners vergaderde in de bovenzaal van Het Roode Hert, één van de vele tapperijen in het dorp, die in de buurt van het huidige Beekpark heeft gestaan, aan het einde van de Hoofdstraat die toen nog Dorpsstraat heette. De gemeente schreef een prijsvraag uit voor een ontwerp voor het Raadhuis. Het was de eerste architectencompetitie in Apeldoorn. Van de twaalf inzendingen vond iedereen het ontwerp onder de schuilnaam Minerva het mooist. Tot ieders verrassing was winnaar gemeenteopzichter Albert Liese. Het knijperige gemeentebestuur betaalde Liese echter niet de beloofde geldprijs van 150 gulden, een ambtenaar verdiende immers genoeg. Zelfs een gratificatie van twaalf tientjes om de gemaakte bestekkosten te dekken kreeg hij niet. Hij ontving wel zestig gulden toen hij tot bouwmeester werd benoemd.

Liese had zich terdege verdiept in de ontwikkelingen in de architectuur in die dagen. In Nederland en ook daarbuiten was de zoektocht naar een nieuwe bouwstijl uitgemond in het zogenoemde historisme, dat teruggreep op de klassieken, geïnspireerd door de Griekse tempels. Het ontwerp voor het Raadhuis vertoonde daarom een opmerkelijke overeenkomst met de nieuwe kerk aan de Loolaan: vier grote witte Griekse zuilen, bekroond met een zogenoemd fronton, stonden centraal in zowel Liese’s Raadhuis als de kerk aan de Loolaan.
De opening van het in de neogriekse stijl gebouwde Raadhuis in 1843 was landelijk nieuws. Het Algemeen Dagblad schreef dat Apeldoorn ‘door de daarstelling van dit gebouw een waardevol sieraad [had] bekomen’. De gemeente wilde van de opening een gezellig feestje maken, met een borrel en een hapje, maar Gedeputeerde Staten van Gelderland keurde de aanvraag voor een geldelijke bijdrage af. Maar vindingrijke Apeldoornse bestuurders en ambtenaren, niet afkerig van een goede slok, vonden een oplossing: in de gemeentebalans stond aan het einde van het jaar een bedrag van tweehonderd gulden voor jenever en wrijfdoeken, om de glazen blinkend schoon te maken.





deValkenberg.nl