De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

 

HBS

Koninklijke HBS

HSK

Huis voor Schoone Kunsten

Paleis het Loo

Paleis Het Loo, residentie van vele Oranjes.

Fotografie: Wim H. Nijhof 

Van ‘t Loe tot La Tour

De geschiedenis van de architectuur en de stedenbouw in Apeldoorn is boeiend, ook al is Apeldoorn nog maar nauwelijks anderhalve eeuw oud. Vanaf omstreeks 1400 en het midden van de negentiende eeuw bestond het dorp uit het kasteeltje Het Oude Loo, vroeger ’t Loe, met daarnaast Paleis Het Loo dat koning-stadhouder Willem III aan het einde van zeventiende eeuw liet bouwen. Een halve kilometer verder, aan het einde van de Loolaan, begon het dorpje waar voornamelijk boeren hun boterham verdienden. Na 1850 groeide het dorp langzaam en later sneller uit tot een welvarende plattelandsgemeente, en in de laatste helft van de vorige eeuw tot de stad van nu. Over deze zes eeuwen gaat dit boek.

Hoofdstuk 1 
Van ‘t Loe tot La Tour
Korte beschrijving van de ontwikkeling de bouwkunst, de architectuur en stedenbouw in Apeldoorn, vanaf de veertiende eeuw.

Hoofdstuk 2 
Het Oude Loo van Udo van Talholt
Vermoedelijk was Udo van Talholt de eerste bouwheer was van ’t Loe (later Het Oude Loo), het kasteeltje dat vermoedelijk in de veertiende eeuw (of misschien zelfs nog eerder) is gebouwd. Veel aandacht voor de diverse uitbreidingen en de restauraties onder leiding van Cuypers en daarna van Von Asbeck.

Hoofdstuk 3 
Willem III, bouwheer van Het Loo
Eind zeventiende eeuw kocht stadhouder Willem III, die later ook koning van Engeland werd, het kasteeltje ‘t Loe. Omdat het voor hem en zijn gade koningin Mary niet voldoende allure had (want hij wilde de Franse Zonnekoning Lodewijk XIV evenaren), bouwde hij het Paleis Het Loo. In dit hoofdstuk ook aandacht voor de architectuur in de directe omgeving van Het Loo, villa’s en huizen voor de hofhouding en hoge hofdienaren.

Hoofdstuk 4 
Berlage mocht de kerk niet bouwen
Veel nationaal bekende bouwmeesters mochten eind negentiende eeuw meedingen naar de opdracht voor de bouw van een nieuwe Ned. Herv. Kerk in Apeldoorn. Ook H.P. Berlage kreeg een invitatie. Maar zijn ontwerp haalde het niet en velen waren het oneens met de keuze van de jury. De kerkvoogden besloten dat J. Verheul uit Rotterdam moest de kerk bouwen. Zo miste Apeldoorn een ‘echte’ Berlage.

Hoofdstuk 5 
Leerlingen van Cuypers bouwen kerk en postkantoor
Pierre Cuypers’ restauratieplannen voor Het Loo vielen niet bij iedereen in goede aarde, ze waren te romantiserend. Rijksbouwmeester Peeters bouwde niet alleen de stallen van Paleis Het Loo, maar ook een prachtig postkantoor. Jos, de zoon van Cuypers, bouwde later samen met Jan Stuyt, de Mariakerk nadat Cuypers’ leerling Boerbooms was overleden.

Hoofdstuk 6 
Gerrit de Zeeuw, gemeentearchitect
Gerrit de Zeeuw, de gemeentearchitect, was de ontwerper van het Oude Raadhuis, dat iin de jaren zeventig van de vorige eeuw naar de oorspronkelijke tekeningen werd herbouwd. Hij was ook de architect van het politiebureau, het Gymnasium en De Naald. Bekend zijn de Apeldoornse ‘huuskes’, de Korte Nieuwstraat, gebouwd naar een ontwerp van De Zeeuw die er zelf jarenlang woonde.

Hoofdstuk 7 
Stedenbouwkundig plan van Jan Wijn
Jan Wijn bouwde veel in Apeldoorn, zoals de gebouwen bij de begraafplaats, de Noorderkerk, de Chr. MULO aan de Kerklaan en diverse winkels in de Hoofdstraat. Hij was ook de opsteller van het eerste stedenbouwkundige uitbreidingsplan van Apeldoorn, na de Woningwet van 1901.

Hoofdstuk 8
Tweehonderd projecten van Andries van Droesem
Van Andries van Driesum zijn in de gemeentearchieven minstens tweehonderd projecten ontdekt. Hij was ook projectontwikkelaar: hij bouwde in de Bas Backerlaan een hele straatwand vol prachtige villa’s die in de eerste decennia na 1900 gretig aftrek vonden bij renteniers uit de Randstad en oud-Indiëgangers. Hij ontwierp daarnaast het jongensweeshuis Berhgorst, nu een duur appartementencomplex, de beroemde Julianatoren als ‘uithangbord’ van een geliefd pretpark, arbeiderswoningen en diverse winkels in de Hoofdstraat.

Hoofdstuk 9 
Chris en Henk Wegerif
In dit hoofdstuk paraderen Oom Chris Wegerif en zijn jongere neef Henk Wegerif. De lezer wordt meegenomen nemen naar het ‘Wegerif-buurtje’ v an Henk, in het hart van de stad. Andere bekende projecten zijn: de voormalige bibliotheek van Henk, het bioscooptheater van Chris, en een aantal riante villa’s van beiden.

Hoofdstuk 10 
Chris Wegerif, aannemer en architect
Chris Wegerif was aan het eind van de negentiende en in het begin van de twintigste eeuw vooral een bekende aannemer, die niet alleen veel bouwde in zijn woonplaats maar ook elders in het land veel grote opdrachten kreeg. Op latere leeftijd richtte hij zich vooral op architectuur en ontwierp hij diverse villa’s in de binnenstad en in Berg en Bos.

Hoofdstuk 11 
Geen schouwburg met concertgebouw van Henk Wegerif
Als architect overtrof Henk Wegerif zijn oom. Hij ontwierp vele villa’s, in de binnenstad, in Berg en Bos en ook aan de rand van het centrum, in de Indische Buurt. Maar zijn beste ontwerpen maakte hij toch in zijn Haagse jaren, in de tweede helft van de jaren twintig en de jaren dertig. Jammer is dat zijn ideeën voor een schouwburg met een concert- en toneelzaal, in 1923 op papier gezet, niet gerealiseerd konden worden.
Hoofdstuk 12 
J.H. Klosters, voor wijken, huizen en kerk
In de jaren twintig en dertig breidde Apeldoorn zich sterk uit, vooral in Apeldoorn-Zuid, ‘over het spoor’ maar ook in andere delen van het dorp kwamen kleinere en grotere buurten met vooral arbeiderswoningen en middenstandswoningen. Een hoofdrol daarin speelde architect J.H.Klosters, huisarchitect van de woningbouwvereniging De Goede Woning. Eén van zijn meest geslaagde creaties is het Sprengendorp. Hij bouwde ook het tweede deel van de Metaalbuurt.

Hoofdstuk 13 
De Bazel en Rietveld in ‘bos van burgemeester’
De Bazel, Rietkerk en zelfs Frank Lloyd Wright ontmoeten we in Apeldoorn in ‘het bos van de burgemeester’, in Berg en Bos, de Goudkust van Apeldoorn. De Bazel ontwierp twee tehuizen voor jongeren en Rietkerk een woonhuis voor een Apeldoornse ingezetene. En onmiskenbaar, tegenover een aan Dudok herinnerende school, staat een villa, geheel in de stijl van de beroemde Amerikaanse bouwmeester Frank Lloyd Wright, ontworpen door de Apeldoornse architect Heuvelink, een huis met een verhaal.

Hoofdstuk 14 
Piet Zanstra bouwde voor belastingambtenaren
Dit hoofdstuk begint met een korte inleiding over het werk van Piet Zanstra. In de jaren zestig ontwierp hij de vier torens van de rijksbelastingdiensten aan de John F. Kennedylaan in Apeldoorn. Deze belastingcomplexen vormen de metafoor voor de snelle groei en de langzame maar zekere verstedelijking in de tweede helft van de jaren zestig en de jaren zeventig.

Hoofdstuk 15 
Architectuur van Herman Hertzberger
Herman Hertzberger heeft in Apeldoorn drie belangrijke bouwwerken gerealiseerd. In de eerste plaats het uit het begin van de jaren zeventig van de vorige eeuw daterende kantoor van Centraal Beheer, dat internationaal als één van de meest karakteristieke voorbeelden van het structuralisme wordt beschouwd. In Hertzbergers visie over de stedenbouwkundige toekomst van de Apeldoornse binnenstad staat zijn nieuwe Apeldoorns Museum centraal. Samen met de Bibliotheek van Hans Ruijssenaars en het Huis voor Schoone Kunsten van Uytenhaak vormt het Museum het nieuwe Cultuurkwartier van Apeldoorn. In 2005 werd het nieuwe theater Orpheus geopend, ook een ontwerp van Hertzberger.

Hoofdstuk 16 Bibliotheek en stadhuis van Ruijssenaars
Hans Ruijssenaars’ Bibliotheek, in 1984 geopend, maakte snel naam, het ontwerp was één van de Nederlandse inzendingen voor de Wereldtentoonstelling voor architectuur in 1985 in Parijs. 
Enkele jaren later begon Ruijssenaars te tekenen aan het nieuwe Stadhuis, dat begin jaren negentig van de vorige eeuw werd geopend.

Hoofdstuk 17 
Vier torens van Rudy Uytenhaak
In 1995 kreeg Rudy Uytenhaak voor zijn Huis voor Schoone Kunsten de Architectuurprijs Apeldoorn. Zes jaar later zou hij zijn stempel drukken op een ander nieuw deel van het stadscentrum, de Kanaaloevers, met zijn vier torens met 109 appartementen langs het kanaal, waarmee hij één van de vijf genomineerden was voor de prijs in 2001. In dit hoofdstuk wordt uitvoerig aandacht besteed aan de nieuwe stadsontwikkeling langs het kanaal, Kanaaloevers, en de toekomst van de Kanaalzone.

Hoofdstuk 18 
Rotterdamse Modernisten bouwen ziekenhuis en school

Van den Broek en Bakema, twee Rotterdamse architecten, bouwden in Apeldoorn het Lukas Ziekenhuis en Randerode, de nieuwbouw van de Koninklijke Scholengemeenschap en met hun techniekpaviljoen won het bureau de Architectuurprijs Apeldoorn 2001. Het Lukas Ziekenhuis werd de afgelopen jaren herbouwd.

Hoofdstuk 19 Ashok Balotra, Woudhuis en Osseveld
Dit hoofdstuk gaat vooral over de stedenbouwkundige ontwikkelingen in Apeldoorn vanaf de jaren zeventig, in De Maten, Woudhuis en Osseveld. Ashok Balotra tekende voor de stedenbouwkundige visie van de nieuwe wijken Woudhuis en Osseveld-Oost.

Hoofdstuk 20 
Ben van Berkel en Wiel Arets, buren op Bedrijvenpark
Het kantorengebouw La Tour van Ben van Berkel is een landmark, een aandachttrekkend herkenningspunt aan de noordkant van de stad. Op het Berijvenpark bouwde Wiel Arets naast La Tour een met de Architectuurprijs Apeldoorn 2002 bekroond bedrijfspand.





deValkenberg.nl