De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

1. ‘Eene nieuwe parallelschool op Hoog en Droog’

Wie wil zien waar de Prinseschool meer dan honderd jaar geleden is begonnen, hoeft vanuit het centrum van Enschede maar een klein eindje te lopen. We beginnen op de Heurne, dichtbij het Striekiezer, het pand op de puntige splitsing met de Noorderhagen. Links aan de Heurne zien we een café, een opmerkelijke kroeg, met twee toegangsdeuren, één aan de Noorderhagen, één aan de Heurne. Het was jarenlang het café De Halve Maan van Anton Veger, Toontje voor ons, de vaak wat nors kijkende uitbater, die het lekkerste biertje van de stad tapte en beroemd was om zijn gehaktballen, waarin wel wat veel beschuit zat, maar in een lichte roes van Grolsch en Bols proefde niemand dat. We steken de (nieuwe) Oldenzaalsestraat over en als we rechtsaf de Wilhelminastraat inslaan, zien we na enkele tientallen passen de hoog oprijzende watertoren op Hoog en Droog, met aan de voet daarvan een wit gebouw, geen wonder van schoonheid, geen gemeentelijk monument, eigenlijk een onooglijk bouwsel. Maar het is wél het geboortehuis van de Prinseschool.

Het langwerpige gebouwtje, met een wand vol ramen, is in 1898 gebouwd. Hier, op Hoog en Droog, tussen de Wilhelminastraat en de Hoge Bothofstraat, startte J. ten Cate Bzn, die al een boekwinkel dreef aan de Haverstraat 10-12, de Twentsche Stoom- Boek- en Steendrukkerij en Enschedesche Cartonnagefabriek, die zijn naam droeg. Twee jaar later, bij het wisselen van de eeuw, mocht hij zich courantier noemen, als uitgever van het Advertentieblad voor Enschede en omstreken. Abonnees op dit weekblad, dat elke zaterdag verscheen, vol plaatselijke nieuwtjes en advertenties van de lokale middenstand, betaalden 65 cent in een jaar. Een advertentie kostte een schijntje, dertig centen voor een tekst over één tot vijf regels.

De nijvere ondernemer overleed in 1907. Zijn weduwe verkocht het gebouw en de bijbehorende grond voor tienduizend gulden aan de gemeente Enschede. Een jaar daarna werd de voormalige drukkerij-fabriek ingericht als school. Want er was in Enschede een nijpend tekort aan schoollokalen. Hier vonden enkele klassen tijdelijk onderdak: een parallelklas van school C (de 2e Openbare Lagere School, Achter ’t Hofje), een 7e klas van School B (de vroegere 1e Openbare Lagere School aan de Brinkstraat 4), en een klas van de 7e Openbare Lagere School aan de Emmastraat 164. En toen School B, die leerlingen opleidde voor de in 1886 gestarte School voor Nijverheid en Handel, helemaal uit de voegen barstte omdat ze overbevolkt raakte, besloot de gemeente uit te wijken naar de vroegere fabriek op Hoog en Droog, waar de 7e klas tijdelijk werd ondergebracht. De school telde liefst drie tweede klassen, terwijl andere klassen in tweeën waren gedeeld. Er was dus plaats voor een tweede B-school en daarom besloot de gemeenteraad op 19 december 1910 een terrein aan de Prinsestraat aan te wijzen als plaats van vestiging voor ‘eene nieuwe parallelschool’, in het Stadsweidekwartier, ‘zeker een geschikte ligging voor de vele kleinen, die uit dit Stadsgedeelte School B2 zullen bezoeken’, aldus het Gemeenteverslag over 1910. Tijdelijk werd de nieuwe school, die simpelweg B2 heette, de parallelschool van School B1 aan de Brinkstraat. School B2 startte voorlopig met drie klassen, een vijfde, zesde en zevende klasse, die vanaf 22 augustus 1911 werden gehuisvest in het hulpschoolgebouw op Hoog en Droog. Intussen schetsten creatieve gemeenteambtenaren onder leiding van de directeur der gemeentewerken jhr A.H. op ten Noort achter hun tekentafels de nieuwe school B2 aan de Prinsestraat, die in augustus 1913 in gebruik werd genomen.

 

School B2 vond een voorlopig onderkomen in de voormalige kartonnagefabriek van J. ten Cate Bzn op Hoog en Droog.

In de vroegere School B2 op Hoog en Droog is tegenwoordig de Stichting Marokkaans Platform Enschede (SMPE) gevestigd, zoals een bord naast de televisieschotel laat weten. Aan de andere kant van het gebouw zetelen de Samenwerkende Democratische Organisaties. Ook is hier één van de twee Enschedese Praathuizen te vinden. Zo’n Praathuis is bestemd voor allochtonen, die er in groepsverband Nederlands kunnen (leren) spreken. Foto Wim H. Nijhof

Een markant baken op Hoog en Droog is nog steeds de watertoren. Foto Wim H. Nijhof

 





deValkenberg.nl