De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

konhbs

De voormalige Kon. HBS aan de Molleruslaan, een beeldbepalend gebouw in de Parken


Foto: Wim H. Nijhof

 

6. Architectuur van ambtenaar en ondernemer
Een imposant, beeldbepalend gebouw in de Parkenbuurt is de Koninklijke Scholengemeenschap aan de Molleruslaan, voorheen de Koninklijke Hogere Burgerschool Prins Hendrik der Nederlanden. Naamgever is niet de gemaal van koningin Wilhelmina, maar een broer van koning Willem III, prins Hendrik de Zeevaarder (1820-1879).

De gemeente Apeldoorn liet de school, in 1876 geopend, ontwerpen door één van haar ambtenaren die in de ogen van de bestuurders voldoende getalenteerd was, een architect van buiten zou het niet beter kunnen. Voordat ‘Opzigter der Gemeentewerken’ C.W.A. de Groot achter de tekentafel schoof, had hij de villa’s bestudeerd die de laatste  jaren waren gebouwd rondom het Oranjepark, dat in 1876 was opengesteld. Daar vond hij zijn inspiratie en daarom sluit de school wat opzet en detailleringen in neoclassicistische stijl betreft goed aan bij de omringende bebouwing.

De Groot werkte bij de bouw van de school nauw samen met de aannemer Casparis Emming, die de bouw gegund was voor een bedrag van ƒ49.999,99. De Zutphense bouwondernemer kwam met zijn vrouw en vijf kinderen in 1876 in Apeldoorn wonen. In 1882 keerde hij terug naar Zutphen. In die jaren had hij – behalve de HBS – dertig, misschien wel veertig villa’s in de binnenstad gebouwd, waarvoor hij vaak zelf het ontwerp maakte.

Het is niet ondenkbaar dat ondernemer Emming en ambtenaar De Groot elkaar hebben geïnspireerd. Beiden bouwden in elk geval volgens neoclassicistische opvattingen. De school van De Groot laat dat duidelijk zien. Een voorbeeld van Emmings ideeën is het gemeentelijke monument Regentesselaan 3, volgens kenners ‘een voorbeeldige en interessante representant van een villa in neoclassicistische stijl [...] van een in Apeldoorn destijds geliefd bouwtype, een variant op de bekende Apeldoornse huuskes’. De villa werd in 1881 afgebouwd en verkocht aan mr J.P. G. Moorrees, een vermogende inwoner van Deventer, eigenaar van een florerend landbouwbedrijf aan de Deventerstraat op het landgoed Hohenheim. Daar was de witte villa gebouwd, die nog op het terrein van de vroegere St. Joseph Stichting, nu GGnet, staat. Er  staat nog een aantal panden van Emming op de gemeentelijke monumentenlijst, zoals aan de Paslaan de nummers 7, 8, 9, 10 en 15, en Deventerstraat 26. Zo heeft Emming zijn stempel gedrukt op de 19de eeuwse villabouw in de binnenstad. Maar veel huizen van Emming in de binnenstad zijn gesloopt, om plaats te maken voor latere nieuwbouw.
Emming was een slimme ondernemer. Hij kocht kavels van Hendrik Christiaan van der Houven van Oordt, Apeldoorns eerste projectontwikkelaar, een steenfabrikant uit Wapenveld. Wie grond van hem kocht, moest ook zijn (dure) stenen afnemen. Maar Emming trok zich daar weinig van aan en bouwde zijn panden met goedkope, ongelijkvormige, zeer ruwe en veelkleurige moppen en bepleisterde daarna de muren. Emming kocht ook gronden van anderen, zoals aan de Arnhemseweg, waar hij een fabriek bouwde – stoomververij, drukkerij en chemische wasserij van de firma Winkel – en woonhuizen. Daarvan resteert alleen het huis Arnhemseweg 60, waar later bekende Apeldoorners woonden, zoals kerkarchitect Jan van Dongen, de vroegere directeur van het Openluchtmuseum Jan Vaessen en wijlen Ignaat Simons, die onderzoek heeft gedaan naar het werk van Casparis Emming in Apeldoorn.





deValkenberg.nl