De Valkenberg
Valkenberglaan 35B
7313 BL Apeldoorn
Telefoon 055 - 3552201
Mobiel 06 - 53409048
info@devalkenberg.nl
Dit is het digitale verhalenboek van
dr Wim H. Nijhof, historicus en publicist. U vindt hier informatie over zijn boeken en over artikelen die zijn gepubliceerd in diverse tijdschriften en dagbladen. Aandachtsvelden zijn de historie van Apeldoorn, van het Nationale Park De Hoge Veluwe en van de textielindustrie in Twente. Een onderwerp van voortdurende studie is de sociale strijd in de textielstad Enschede, zijn geboorteplaats.

Wim Nijhof

De Valkenberg is een heuvel aan de westkant van Apeldoorn, niet ver van Paleis Het Loo. Hier konden vroeger de koninklijke valkeniers de reigers van verre zien aankomen, de vogels waren een prooi voor de jachtvalken.
Wim H. Nijhof woont aan de Valkenberglaan in Apeldoorn. De Valkenberg is de naam waaronder hij zijn publicitaire activiteiten uitvoert.

De Valkenberg
 

De drie kerken van Willem II
Koningin Anna Pavlovna was een hooghartige Russische grootvorstin, dochter van tsaar Paul I, zuster van tsaar Alexander I, de machtigste vorst van Europa.

Katholieken kon ze luchten noch zien. Ze ergerde zich aan haar gemaal, koning Willem II, die in hun zomerresidentie Tilburg – op Paleis Het Loo waren ze zelden – nauwe betrekkingen onderhield met pastoor Johannes Zwijsen. Het was dan ook opzienbarend, dat Anna Pavlovna de koning aanspoorde Apeldoornse katholieken aan een eigen kerk te helpen, de Mariakerk aan de Dorpsstraat, in 1843 ingewijd.

Katholieken kerkten in die jaren in Vaassen of Duistervoorde. Ze hadden hun Mariakerk op het huidige Raadhuisplein na de Reformatie  niet teruggekregen van de protestanten, omdat er te weinig katholieken in het dorp woonden. Jagermeester Johan B. Hester, op weg naar de kerk naar de katholieke kerk in Vaassen, beklaagde zich eens bij Anna Pavlovna, toen hij haar toevallig ontmoette. Het was een lange voetreis van bijna tien kilometer, elke zondag weer, van Apeldoorn naar de kerk in Vaassen. Anna Pavlovna beloofde er met haar gemaal over te praten. Koning Willem II gaf toestemming, verleende een stevige subsidie en Apeldoorn kreeg in 1843 na ruim twee eeuwen weer een rooms-katholieke kerk, aan de Dorpsstraat, waar een halve eeuw later de huidige Mariakerk werd gebouwd.

Het was een zogenoemde Waterstaatskerk, gebouwd met financiële steun van het Rijk. Koning Willem I, vader van Willem II, had omstreeks 1824 de regeling ingevoerd. Het ontwerp en de bouw van die kerken moesten de goedkeuring hebben van ingenieurs van het ministerie van Waterstaat, die ook vaak het ontwerp leverden. Zo was de Apeldoornse kerk getekend door H. Bauer, opzichter van Waterstaat. Omstreeks 1850 vierde de neogotiek hoogtij in de katholieke kerkenbouw. Velen keken meesmuilend naar de kerken van het rijk: ‘Wat er staat is Waterstaat.’ Die kerken hadden wel kenmerken van de neogotiek. Die stijl werd waterstaatsgotiek, stucadoorsgotiek of Willem II-gotiek genoemd. Want het was Willem II die na het overlijden van zijn vader op 12 december 1843 de zorg voor de Waterstaatskerken overnam.

Overigens werden er niet alleen katholieke kerken met rijkssubsidie gebouwd, ook de protestanten profiteerden er van. Toen in Apeldoorn de Oude Kerk op het Raadhuisplein was afgebroken, bouwde de Hervormde Gemeente een Waterstaatskerk aan de Loolaan, die een jaar eerder dan de katholieke kerk aan in gebruik werd genomen. De derde Waterstaatskerk in de gemeente Apeldoorn is de H. Anthonius Abt aan de Hoofdweg in Loenen. Willem II gaf op 13 februari 1849 toestemming. Nauwelijks een half jaar later, op 8 september 1849, het feest van H. Maria Geboorte, werd de kerk ingewijd. Al was Willem II liever in Tilburg dan op Het Loo, in elk geval herinneren drie kerken in de gemeente Apeldoorn aan zijn koningsjaren.

 

De H. Antonius Abt in Loenen, in 1849 ingewijd, werd in 1927 vergroot naar een ontwerp van de Apeldoornse kerkarchitect Jan G.A. van Dongen. Aan weerskanten kwam een zijbeuk. Van Dongen was ook de architect van onder meer de Fabianus & Sebastianiuskerk in Apeldoorn-Zuid en de Teresiakerk in Zevenhuizen.

 

De eerste Waterstaatskerk in Apeldoorn was de Nederlandse Hervormde Kerk aan de Loolaan, die in 1842 in gebruik werd genomen. Foto CODA Apeldoorn.

 

De katholieken kregen in 1843 weer een eigen kerk aan de Dorpsstraat, door bemiddeling van koningin Anna Pavlovna. Foto CODA Apeldoorn.





deValkenberg.nl